Rat u Koreji počeo je 25. juna 1950. godine a završio se 27. jula 1953. godine. Bio je to konflikt u kojem su vatrenoj proveri bili podvrgnuti mlazni lovci prve posleratne generacije i njihova taktika vođenja borbe u vazduhu.
Nakon nepuna četiri meseca od početka rata, 1. novembra 1950. godine, u vazdušnom prostoru korejskog ratišta pojavio se prvi MiG-15, koji je u pogledu brzine, pokretljivosti, sposobnosti penjanja i drugih letnih i manevarskih karakteristika nadmašivao američke F-80 i F-84.
To je već predstavljalo problem za američke vojne planere, jer je MiG-15 pretio da preotme prevlast u vazduhu od američkih lovaca.
Da bi se suprotstavili pretnji koju je predstavljao novi sovjetski mlazni lovac, 8. novembra 1950. godine naređeno je 4. lovačko-presretačkom vingu RV SAD (4th Fighter Interceptor Wing) sa sedištem u Vilmingtonu (Wilmington) da se prebazira u Koreju. Ving je bio naoružan lovcima F-86A i sastojao se od 334. lovačko-presretačkog skvadrona, 335. lovačko-presretačkog skvadrona i 336. lovačko-presretačkog skvdrona (334th, 335th, and 336th Fighter-Interceptor Squadron USAF). Većina pilota vinga bili su veterani iz Drugog svetskog rata, koji su uspeli da obore više od 1000 nemačkih lovaca tokom rata. Pre leta za Zapadnu obalu (West Coast), ving je 48 svojih primeraka lovaca F-86A zamenio za najbolje primerke tog aviona preuzetih iz drugih jedinica RV SAD. Za San Dijego (San Diego) su odleteli lovci 334. i 335. skvadrona. Tu su njihovi avioni ukrcani na eskortni nosač aviona USS CVE-88 Cape Esperance američke mornarice. Avioni trećeg skvadrona su u San Francisku (San Francisco) ukrcani na brod tanker i upućeni za Koreju. Ving je sredinom decembra 1950. godine stigao u Japan, gde su avioni istovareni i prebačeni u Kimpo bazu u Južnoj Koreji.
Prvi lovci F-86A koji su 15. decembra 1950. godine stigli na aerodrom Kimpo južno od Seula pripadali su 336. skvadronu. Već 17. decembra tokom jedne od izviđačkih misija u rejonu južno od reke Jalu, došlo je do prvih sukoba između američkih lovaca Sabre i lovaca MiG-15. Tada je tokom svog četvrtog borbenog leta, komandant 336. skvadrona potpukovnik Brus H. Hinton (Lt. Col. Bruce H. Hinton) u svom lovcu F-86A-5-NA Sejbr (s/n 49-1127) uspeo da sustigne i obori jedan MiG-15. Bilo je to prvo obaranje lovca MiG-15 od strane svog ljutog rivala lovca Sabre.
Tako je u roku od samo 47 dana od pojave prvog MiG-15 u borbi, na ratnu vazdušnu scenu stupio novi američki lovac F-86A Sejbr.
Već 22. decembra 1950. godine piloti u lovcima MiG-15 uspeli su da obore jedan F-86A Sejbr.
F-86A Sejbr pojavio se u pravo vreme da spreči potpuni američki poraz na nebu Koreje. Međutim, i sam F-86A je pokazao neke mane u sukobu sa pokretnim MiG-15, naročito ako su za komandama ovog drugog bili sovjetski piloti. Te je na smenu F-86A u jesen 1951. godine u Koreju poslat novi F-86E. Ipak najbolje će se u borbama protiv lovaca MiG-15 pokazati verzija F-86F Sejbr, koja će se na nebu Koreje pojaviti već krajem leta 1952. godine.
Vazdušni rat iznad Koreje je zanimljiv sa više aspekata, ali kao što je već rečeno, to je bio sukob u kojem su glavni igrači bili lovci na mlazni pogon. Glavnu reč u vazdušnim borbama vodili su američki F-86 Sejbr i sovjetski MiG-15. Samim tim ovaj sukob je označio kraj epohe klipnih lovaca. Tokom rata u Koreji direktno su se sukobili dotadašnji saveznici – američki i sovjetski piloti. Amerikanci su u Koreji koristili još nekoliko mlaznih lovaca poput F-84 Tanderdžet, F-80 Šoting Star, F-9F Panter i dr.
Jedan od planova SAD bio je da, strategijskim bombardovanjem avionima B-29 natera severnokorejske i kineske trupe na povlačenje. U početku su to bile dnevne misije, ali se kasnije prešlo na noćne napade, zbog velikih gubitaka bombardera B-29 od lovaca MiG-15. Nešto kasnije odustaće se i od strategijskog bombardovanja. Deo vazdušnog prostora gde su piloti na lovcima MiG-15 i F-86 tražili nevolju, bio je poznat kao „Aleja Migova“ (MiG Alley), i nalazio se u zapadnom delu Koreje, južno od reke Jalu.
Redovna pojava bila je da sa svake strane učestvuje po 20-30 lovaca, a 12. aprila 1951. godine, južno od Sindžua, odigrala se najveća istorijska bitka između aviona na mlazni pogon. U bici je učestvovalo 115 američkih aviona F-84 Tanderdžet i F-86 Sejbr i 32 bombardera B-29 koje su lovci štitili praćenjem s jedne i do 80 aviona MiG-15, s druge strane. Međutim, obostrani gubici su bili veoma mali – nisu prelazili 4-5% od ukupno angažovanih aviona. U sejbrovima su leteli iskusni američki piloti-veterani iz perioda Drugog svetskog rata. Zahvaljujući tome lovci F-86 su jednostavno masovno obarali lovce MiG-15 za čijim komandama su bili neiskusni korejski i kineski piloti. Sovjetski piloti su kasnije priznali da su Kinezi i Korejci zapravo služili više kao vazdušne mete, iako je, naravno, bilo pilota iz ove dve zemlje koji su bili prirodno nadareni i leteli su i borili se po instiktu.
Ono što je već poznato niti jedan kineski ili severnokorejski pilot nije poneo titulu AS u Korejskom ratu.
Situacija se menjala kad bi se za komandama lovaca MiG-15 nalazili takođe, stari i iskusni sovjetski piloti-veterani. Tad je odnos snaga bio realan ili jednak. Sovjetski piloti su za nijansu bili iskusniji (tome mogu zahvaliti pre svega učešću u vazdušnim duelima protiv nemačkih pilota, tokom celog trajanja Drugog svetskog rata u Evropi). Mada se ova činjenica ne može uzeti kao osnov vrednovanja uspeha u vazdušnim duelima, između sovjetskih i američkih pilota.
I danas se mnogi stručnjaci pitaju koji je lovac bio bolji?
Sejbr i MiG-15 su predstavljali prvu posleratnu generaciju mlaznih lovaca i imali su slične borbene mogućnosti i osobine. Tako da je teško dati precizan odgovor.
I sovjetski i američki piloti sa respektom su pričali o svojim protivnicima. I jedan i drugi lovac su imali po jednu značajnu prednost i manu u odnosu na protivnika.
Prvenstveno konstruisan za borbe na velikim visinama, protiv američkih bombardera B-29 i B-36, MiG-15 je imao veći plafon leta za nekih 1200 metara u odnosu na F-86. Patrolirajući na visini od nekih 15500 metara, MiG-15 je mogao da bira kad će da započne borbu. S druge strane, pri brzini od preko 0,86 maha, postajao je nestabilan i imao opasnu manu da pri naglim manevrima padne u nekontrolisan kovit, iz kojeg se mnogi neiskusni piloti nisu mogli izvući. MiG-15 je bio naoružan sa jednim topom od 37 mm (40 granata) i dva topa 23 mm (sa po 80 granata svaki).
Piloti u MiG-15, uglavnom su kružili na velikim visinama, a zatim bi se obrušili prema sejbrovima. Pri čemu bi dolazili na manju visinu, na kojima je F-86 imao bolje manevarske osobine. MiG-15 je bio za 2,5 tone lakši, ali je F-86 svoju ekstra težinu, kompenzovao jačim motorom i imao veću početnu brzinu. MiG-15 je bio pokretljiviji na velikim visinama, a F-86 na srednjim, dok su oba aviona, na visinama blizu zemlje, imali istu brzinu od blizu 1100 km/h. Prilikom obrušavanja, Sejbr je bio znatno stabilniji od MiG-15, a brzinu zvuka u obrušavanju je postizao bez problema.
Nakon svih ovih karakteristika i jednog i drugog aviona, verovatno, čak ni najiskusniji poznavaoci i eksperti, ne mogu da donesu zaključak koji je od ova dva aviona bio superiorniji u odnosu na svog protivnika.
Po mnogima, konačnom ishodu vazdušnog sukoba između aviona F-86 i MiG-15 iznad Koreje, doprinelo je iskustvo i individualna sposobnost pilota s jedne i druge strane.
Ulazeći u blisku vazdušnu borbu, ponekad bi se jedan drugom približavali takvom brzinom, da bi rastojanje od 14-15 km nestalo za manje od 30 sekundi. U takvim sukobima, lično iskustvo pilota igralo je presudnu ulogu. Iako se radilo o letelicama na mlazni pogon, bila je to čista, još uvek ona prava, viteška borba. Morali bi prići dovoljno blizu i onda otvoriti vatru. U suštini, slično kao u Prvom i Drugom svetskom ratu, ali ipak je bilo nešto novo i nikad viđeno do tada. Letelo se na većim visinama, brže i sa mnogo većim G-opterećenjem.
U mnogobrojnoj literaturi do sada, mogao se naći podatak samo iz američkih izvora, koji je tvrdio da je u direktnim sukobima između F-86 i MiG-15, oboreno 792 MiG-15 i 76 F-86. Odnos gubitaka je 10:1 u korist američkih lovaca F-86, to je potkrepljivano i podatkom, da su za komandama MiG-15 u većini slučajeva, sedeli neiskusni kineski i severnokorejski piloti, dok su američki piloti bili prekaljeni veterani iz Drugog svetskog rata. U knjizi „Kompletan vodič o lovcima i bombarderima u svetu“ (The complete guide to FIGHTERS & BOMBERS of the world), autor Frensis Krozbi (Francis Crosby) iznosi podatak o 757 oborenih MiG-15 uz gubitak od 103 američka F-86. Odnos gubitaka 7,35:1 u korist američkih F-86, što je znatno korigovan podatak koji se do sada pronalazio u svetskoj literaturi. Međutim, nakon što je Rusija omogućila uvid o Korejskom ratu u svojim arhivama, došlo je do znatnog korigovanja podataka o gubicima. Tako se pojavio i podatak da je sovjetski 64. vazduhoplovni korpus koji je dejstvovao iznad Koreje, uspeo da obori 1106 aviona snaga UN, od tog broja 651 avion je bio američki tipa F-86 uz gubitak 538 sopstvenih lovaca MiG-15. Znači odnos gubitaka je bio 2:1 u korist sovjetskih MiG-15. A ako se uzme u obzir odnos gubitaka samo F-86 prema MiG-15, dobija se podatak 1,21:1 u korist lovca MiG-15. Poslednji američki podaci govore o odnosu gubitaka 1,8:1 u korist američkih F-86 uopšte, a u sukobu sa sovjetskim pilotima 1,3:1 u korist američkih F-86. Međutim, ovaj izveštaj je i dalje pod znakom pitanja, zbog objektivnosti. Pošto je utvrđeno da Sovjeti nikada nisu u Severnoj Koreji imali raspoređeno više od pet pukova sa po 35 lovaca MiG-15, a da su Kinezima isporučili svega 200 lovaca MiG-15, dolazi se do zaključka da su Amerikanci preuveličavali sovjetsku ulogu, koja je bez sumnje bila velika u ovom ratu, kako bi opravdali svoje gubitke.
Gubici vazduhoplovne tehnike u ratu u Koreji još uvek bude sumnju. Tako je 7. i 8. maja 2002. godine održan simpozijum Istorijske fondacije RV SAD u vauduhoplovnoj bazi Andrevs u Merilendu, gde se otvoreno govorilo o gubicima u Koreji. Na osnovu prezentovanih radova na tom simpoziju nastala je publikacija Koalicijski vazdušni rat u Korejskom ratu 1950–1953 (Coalition AirWarfare in the Korean War 1950–1953, Proceedings AirForce Historical Foundation Symposium Andrews AFB, Maryland May 7–8, 2002, Edited by Jacob Neufeld and George M. Watson, Jr., U.S. AirForce History and Museums Program Washington, D.C. 2005), u kojoj se po prvi put s naučne tačke gledišta preispituje, do danas „neprikosnoveni“ američki podaci o odnosu gubitaka aviona F-86 i MiG-15.
Kada se MiG-15 pojavio po prvi put, na ratnoj sceni Koreje, tu nije bilo lovaca F-86. Međutim, u roku od samo nekoliko dana od prvog pojavljivanja sovjetskog lovca, RV SAD je odlučilo da se jedan ving „sablji“ rasporedi u Koreju. Četvrti lovačko-presretački ving je već od 15. decembra 1950. godine leteo iznad Koreje. Dva dana kasnije, desilo se prvo obaranje MiG-15 od strane F-86. Piloti F-86 su skoro uvek bili brojniji u borbama vazduha-vazduh. Obaveštajna služba procenila je da su komunisti imali stotine lovaca MiG-15 u Koreji, čiji broj je prevazilazio broj američkih F-86. Dueli između ta dva lovca uglavnom su vođeni na severozapadu Severne Koreje, koja je postala poznata kao „Aleja Migova“.
Iako ispitivanje sovjetske građe daje nadu da će pojasniti vazdušni rat nad Korejom, dosadašnja građa samo je zbunila istraživače. Sovjeti tvrde da su oborili između 594 i 650 aviona F-86, a Kinezi i Severnokorejci još 211 do 330, ukupno negde između 805 i 980 aviona F-86. RV SAD je na početku priznalo da je izgubilo čak 58 F-86 u vazdušnim borbama, ali su kasnije ovo korigovali i broj gubitaka povećali na 79. Osim toga, RV SAD navodi podatak da je između 26 i 38 „sablji“ izgubljeni iz nepoznatih razloga. Sigurno su neke od njih, ako ne i većine, izgubljene usled dejstava aviona MiG-15.
Jedan drugi izvor iz RV SAD navodi podatak o izgubljenih 175 aviona F-86 od dejstva protivnika, što je uključivalo i dejstva sa zemlje. Iz čega se može zaključiti, da su gubici aviona Sejbr u vazdušnim borbama verovatno bili u rasponu od 100 do 150 vazduhoplova, daleko manje od broja 600 i plus koje navode sovjetski podaci, a o kineskim i severnokorejskim podacima, da se i ne govori. Prema sovjetskim podacima za decembar 1950. godine, prvi mesec učešća aviona F-86 nad Korejom, oni iznose podatak o uništenih 11 do 14 „sablji“. Međutim, Amerikanci priznaju gubitak samo jednog F-86.
Sa svoje strane, američki vazduhoplovci su tvrdili da su u vazduhu oborili ukupno 841 MiG-15, dok su sa svojim F-86 uspeli da obore 792 MiG-15. Sovjeti priznaju da su izgubili od 335 do 345 aviona MiG-15, a Kinezi priznaju 224 do 271 MiG-15. Iako se u američkim podacima iznose razlozi gubitaka njihovih aviona (MiG-15, dejstva PVO artiljerije, razni udesi), kod Sovjeta tih podataka nema.
Svakako da postoje problemi sa definicijom gubitaka u ratu kod Amerikanaca i Sovjeta. Tako da kod Sovjeta ne postoje podaci o razlogu gubitka aviona (vazdušna borba, dejstva PVO sredstava, razni udesi i slično), već se sve to podvodi pod ratni gubitak, što u suštini to i jeste. Dok istoričari ne mogu pažljivo da ispitaju i analiziraju sovjetsku građu, prisiljeni su zaključiti da su Sovjeti jasno preuveličavali broj svojih vazdušnih pobeda, baš kao što su piloti „sablji“ preuveličavali broj svojih vazdušnih pobeda.
Igra brojki tu se ne završava. Ako se uzme da su Sovjeti celo vreme rata u Koreji imali raspoređeno pet pukova sa po 35 aviona odnosno ukupno 175 aviona MiG-15. Sovjeti nisu odmah angažovani u ratu, već su prvo stigli u Mandžuriju januara 1951. godine, gde su završili preobuku na MiG-15. Tek je aprilu 1951. godine 64. lovački avijacijski korpus koji je u svom sastavu imao 176. gardijski lovački avijacijski puk i 196. lovački avijacijski puk, sa po 35 lovaca MiG-15, upućen u Koreju. Korpus je bazirao na aerodromu Andung. Prvu vazdušnu pobedu ako se računa obaranje samo aviona F-86, Korpus je postigao 20. maja 1951. godine. Ako se zna da su Sovjeti Kinezima, isporučili samo 200 aviona MiG-15, dakle tih 200 aviona nisu svi mogli biti angažovani u ratu, već u najboljem slučaju njih pedesetak, jer se radi o ukupnom broju isporučenih aviona, koji su isporučivani u određenim vremenskim intervalima, a ne odjednom. Dolazi se do zaključka, da je u ratu u Koreji bilo angažovano negde oko 230 lovaca MiG-15.
S druge strane, Amerikanci iznose podatak da su do kraja 1951. godine u Koreji angažovali 75 aviona Sabre, a do kraja rata još 150 aviona Sabre. Pa je zaključka, da je tokom trajanja rata u Koreji u upotrebi ukupno bilo 225 „sablji“. Dakle, odnos angažovanih aviona MiG-15 i F-86 je u suštini isti. Iz čega nedvosmisleno proizalazi zaključak, da su i jedni i drugi preterivali u svojim pobedama.
Američki obaveštajci su iznosili podatak da su Sovjeti imali u Koreji više od 500 MiG-15, nasuprot kojih je bilo 75 aviona Sabre do kraja 1951. godine. Te da su u nastavku rata, Sovjeti imali više od 700 MiG-15 u odnosu na 150 F-86. Takođe, oni su tvrdili da je u vazdušnim borbama uvek bilo više MiG-ova nego „sablji“. Međutim, broj lovaca koji su učestvovali u direktnim borbama jedan na jedan, bio je neuporedivo manji.
Studija RV SAD iz 1970. godine (koja je koristila podatke od jula 1951. godine do kraja rata) pokazuje numeričku prednost SAD od skoro dva prema jedan, verovatno u avionima koji su se direktno međusobno borili. RV SAD iznosi podatak da su lovci F-86 izveli ukupno više od 87000 borbenih letova u ratu, od kojih je većina bila na zadacima vazdušne prevlasti. Prema drugim podacima, RV SAD navodi podatak od 74000 borbenih letova, od čega je 68000 letova obavljeno od strane lovaca F-86.
Suprotna strana u sukobu, iznosi podatak da su sovjetski piloti izveli 63000 borbenih letova a kineski i severnokorejski 22000.
Dakle, s pravom se može sumnjati u podatke o odnosu na vazduhoplovne gubitke tokom rata u Koreji. Jasno je, da je to, očigledan primer ratne propagande sukobljenih strana. Ukupan broj angažovanih lovaca MiG-15 i F-86 tokom rata, nedvosmisleno ukazuje da je brojka o nekoliko stotina oborenih aviona preterana.
Najbolje rangirani pilot celog Korejskog rata bio je sovjetski pilot Jevgenij G. Pepeljajev sa 23 priznate vazdušne pobede (od toga 18 F-86), drugo rangirani pilot je takođe sovjetski pilot Nikolaj Sutjagina sa 20 pobeda (od toga 13 F-86). Na američkoj strani prvo mesto je zauzeo pilot na F-86 Jozef Mekonel sa 16 pobeda, a drugorangirani je bio takođe pilot na F-86 Džejms Džabara (koji je ujedno bio i prvi AS na mlaznim lovcima) sa 15 vazdušnih pobeda.
Od 41 američkog pilota koji su zaslužili titulu AS, samo jedan nije leteo na F-86 Sejbr svi ostali su stekli titulu zahvaljujući baš ovom lovcu.
I pored svega treba reći, da se lovac F-86 Sejbr nije pojavio na nebu Koreje, američke vazdušne snage bi izgubile vazdušni rat u Koreji. Dakle, zaključak je jednostavan – F-86 Sejbr je spasao obraz Amerikancima.
Posle Koreje F-86 Sejbr je učestvovao u dosta lokalnih sukoba, u kojima se pokazao kao solidna letelica.
Kao izvor za članak korišćena je knjiga: Danko Borojević, Dragi Ivić, Željko Ubović, Nebeske sablje F-86E/D Sejbr U JRV, Ruma, 2018.