Iran rasporedio ruske sisteme S-300 oko Teherana i Isfahana nakon tvrdnji Zapada da su uništeni

Satelitski snimci potvrdili su premeštanje sistema PVO S-300PMU-2 Iranskog ratnog vazduhoplovstva na položaje u blizini prestonice Teherana, kao i drugog po veličini grada Isfahana.

Do ovog poteza dolazi u trenutku obimnog grupisanja američkih snaga u širem regionu, pri čemu je više stotina letelica prebačeno preko Atlantika i iz pacifičkog područja radi podrške mogućoj ofanzivi na iranske ciljeve.

Ovo nagomilavanje obuhvata i specijalizovane avione za suzbijanje protivvazduhoplovne odbrane, uključujući više eskadrila EA-18G američke mornarice, kao i dve eskadrile ratnog vazduhoplovstva SAD F-16CJ. S-300PMU-2 predstavlja jedan od samo dva tipa savremenih sistema PVO koje je Iran nabavio iz inostranstva nakon Hladnog rata, pored kratkodometnog sistema Tor-M2 kupljenog dvehiljaditih godina za odbranu od krstarećih raketa.

Iransko Ministarstvo odbrane prvobitno je 2007. godine naručilo sisteme S-300PMU-1, ali je ugovor raskinut od strane administracije predsednika Dmitrija Medvedeva pod pritiskom Zapada i Izraela. Godine 2016, u uslovima porasta tenzija između Rusije i Zapada, postignut je dogovor o isporuci naprednije varijante S-300PMU-2, koja se smatra direktnim prethodnikom sistema S-400, okosnice ruske PVO.

Sistemi koriste rakete 48N6DM dometa do 250 kilometara, sa naprednim senzorima i brzinama većim od 14 maha, što im omogućava presretanje ciljeva pri veoma visokim nadzvučnim, pa i hipersoničnim brzinama.

Raspored i borbeni poredak

Raspoređivanje S-300PMU-2 oko dva ključna grada usledilo je nakon tvrdnji zapadnih izvora da su svi iranski sistemi ovog tipa uništeni tokom izraelskih udara u oktobru 2024. godine. Analitičari su te tvrdnje doveli u pitanje, ukazujući, između ostalog, na ograničenja izraelskih F-35 u pogledu upotrebe određenih klasa naoružanja bez Block 4 softvera.

Ipak, odsustvo modernih lovaca-presretača u iranskom arsenalu ostaje slabost u slučaju masovnog vazdušnog udara SAD. Tokom sukoba u junu 2025. godine, deo iranske PVO infrastrukture navodno je bio onesposobljen dejstvima paravojnih formacija koje podržavaju zapadne i izraelske strukture, ali sposobnosti sistema u uslovima visokog intenziteta borbi tek treba da budu potpuno testirane.

U julu 2025. godine zamenik načelnika za operacije Oružanih snaga Irana, kontraadmiral Mahmud Musavi, potvrdio je da su svi oštećeni sistemi PVO zamenjeni. On je naveo da su korišćeni domaći resursi i unapred pripremljeni rezervni sistemi, raspoređeni na pogodnim lokacijama radi obezbeđenja vazdušnog prostora.

Koliko sistema poseduje Iran?

Iran je, prema dostupnim podacima, nabavio količinu dovoljnu za dva puka sistema S-300PMU-2, uz dodatne narudžbine raketa 2020. godine. Sistemi koriste radare 96L6 za akviziciju ciljeva, 30N6E2 za navođenje i 64N6E2 za upravljanje borbom. Radar 96L6 omogućava trodimenzionalno otkrivanje ciljeva na različitim visinama, sa posebnom optimizacijom za niskoleteće ciljeve poput bespilotnih letelica i krstarećih raketa.

Pored ruskog sistema, Iran razvija sopstveni dugometni sistem Bavar 373, koji je u službi od 2016. godine u više varijanti. Odluka Teherana da 2016. ipak nastavi nabavku S-300PMU-2 ukazivala je da domaći sistem u tom trenutku nije u potpunosti zadovoljavao potrebe za strateškom PVO, iako su u međuvremenu uvedene naprednije verzije.

Planirano je da se sposobnosti S-300 dodatno unaprede integracijom sa lovcima Su-35, koji poseduju izuzetno snažne radare i mogu delovati kao „povišeni senzori“ za unapređenje situacione svesti sistema na zemlji. Iako je Iran od januara nastavio prijem helikoptera Mi-28, nema potvrda o isporuci Su-35.

Dodatni izazov za S-300PMU-2 predstavlja činjenica da članice NATO imaju pristup srodnim sistemima. Grčko ratno vazduhoplovstvo koristi S-300PMU-1 za obuku više NATO vazduhoplovstava, uključujući i izraelsko, dok je Turska 2019. godine nabavila S-400. Korpus marinaca vojske SAD je u novembru 2025. godine sproveo vežbe usmerene upravo na taktike suprotstavljanja sistemu S-300PMU-2.