Bitka za Beograd 1944. godine bila je za našu zemlju odlučujuća operacija u Drugom svetskom ratu koja je dovela do oslobođenja glavnog grada Jugoslavije od nemačke okupacije. Trajala je od 14. do 20. oktobra 1944. godine i odvijala se kao deo šire Beogradske operacije, u kojoj su učestvovale jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (NOVJ) i Crvene armije. Bitka je započela brzim napredovanjem sovjetskih i jugoslovenskih snaga s juga i istoka ka gradu, dok su Nemci organizovali žestok otpor, pokušavajući da zadrže kontrolu nad Beogradom.
Jugoslovenski partizani i sovjetske snage su sarađivali u više pravaca u istočnoj Srbiji, uključujući opkoljavanje nemačkih snaga prilikom oslobođenja Beograda. Žestoke borbe su vođene na periferiji. Nemci pišu o skoro 30 uništenih tenkova kod Avale. Grad su branile jedinice 117. i 118. jegerske divizije,policijski bataljoni, nekoliko diviziona artiljerije, ali i 202. tenkovski bataljon, bataljon ozloglašene SS divizije „Princ Eugen“ i drugi. Prekaljene snage koje su Nemci imali na istoku Srbije su težile da se probiju do Beograda i spoje sa odbranom grada. Tu je bio puk iskusne „Brandeburg“ divizije, jegerske divizije, 1. Brdska divizija, i još jedan bataljon 7. SS divizije „Princ Eugen“.
BORBE ZA GRAD
Ruska 15. mehanizovana brigada je napravila možda i najznačajniji potez čitave operacije. Udarila je u bok i pozadinu motorizovani puk divizije „Brandeburg“ koji je težio da se povuče ka Beogradu. Ovo je razdelilo snage branitelja grada i grupu iz istočne Srbije. Istog dana počinju operacije u Beogradu. Najveće borbe vodile su se na periferiji grada, kao i oko važnih objekata u samom gradu. Sovjetske jedinice su koristile tenkove i artiljeriju kako bi razbile nemačke odbrambene linije, dok su jugoslovenski partizani pružali podršku u gradskim borbama. Bitka je bila teška, s velikim gubicima na obe strane. Nemački gubici su bili neuporedivo teži.
Najveće bitke su se vodile za hotel „Moskva“ , palatu „Albanija“ (tada najviša zgrada), Glavnu železničku stanicu. Nemci su pokušavali da unište most na Savi, ne bi li zaustavili napredak Crvena Armije i partizana. U bitkama do izražaja dolazi i individualno herojstvo. Ulitelj Milan Zarić, sa minerskim iskustvom iz Prvog svetskog rata, je spasao most na Savi od nemačkog uništenja. Probali su Nemci da unište most i sa jednim kamionom natovarenim eksplozivom. Kamion se približavao mostu, a 4 Sturmgeschutz-a (jurišna topa) su ga pokrivala. Ipak, precizna vatra je uništila i topove i kamion. Most nije bio oštećen. Kalemegdan je bio poslednje uporište Nemaca. Tokom 20. oktobra su prestale borbe za grad, pa se ovaj dan smatra danom oslobođenja Beograda. Borbe su nastavljene poreko Save.
U borbama je poginulo malo manje od 3000 partizana, 960 vojnika Crvene Armije i oko 15000 Nemaca. Rat je trajao još 8 meseci, na Sremskog frontu će se još ginuti. Ipak, ova operacija je bila značajna i zbog blokiranja nemačke Grupe armija E. Ona se nalazila u Grčkoj, pa više nije mogla da se povlači dolinom Morave.