Andrej Mlakar
Raketna krstarica Gardijskog reda Nahimova (GRKR) „Varjag“ i raketni razarač Marshal Shaposhnikov klase Udaloy iz sastava Pacifičke flote Ruske mornarice uplovio je u Sredozemno more sa čime su počele operativne aktivnosti koje se vezuju za ponovnu obnovu Mediteranske esakdre ruske mornarice, koja je faktički bila paralizovana sa početkom rata u Ukrajini.
Mediteranska eskadra ponovo je bila obnovljena sa početkom ruske vojne intervencije u Siriji septembra 2015 godine. Tada osim raketne krstarice i raketnih razarača kao i raketnih fregata u sastavu ovog plovnog sastava bio je i nosač aviona Admiral Kuznjecov, kao i napadne nuklearne podmornice.
S vremenom kako se pretnja džihadističkih grupa smanjivala, tako su se i topile pomorske efektive ruske mornarice u Siriji. Za sada su to zanemarljive pomorske efektive, količinski, ali prisutnost i dalje ukazuje da Rusi imaju sposobnost borbenog delovanja sa protivbrodskim i krstarećim raketama po ciljevima protivnika.
Ruska ratna mornarica u Mediteranu primenjuje fleksibilnost pomorskih snaga. Šta to znači, neko bi pitao? To znači da se više brodova iz sastava različitih flota međusobno povezuje i prikuplja radi ostvarivanja odgovarajućeg zadatka. Glavninu snaga čine površinski brodovi i modernizovane podmornice naoružane krstarećim raketama. Ovde se ne sme zaboraviti i logističko brodovlje koje je od momenta kada se Rusija uključila u borbene operacije u Siriji preko rute “ Sirija ekspres“ doživela eskpanziju.
Osnovu flote nove Mediternske eksadre ruske mornarice za sada više ne čine krupni brodovi koji su se u Sredozemlju pojavili dva puta. Osnov je sad na manjim brodovima uglavnom fregatama, koji raspolažu moćnim raketnim naoružanjem.
Trenutno u bazi Tartus u Siriji nalaze se dizel-električna podmornica nosač krstarećih raketa, zatim raketna korveta Bujan -M i protivbrodski obalski raketni sistem Bastion.
Raketna krstarica i raketni razarač bi trebali da postanu dopuna tim snagama u zoni istočnog Mediterana.
Brojka varira pre svega od stepena zaoštravanja krize u istočnom Sredozemlju. Najveća količina brodova koja je bila prisutna u Mediteranu kada su novoformiranoj eskadri bili dodati i nosač aviona kao i dve krstarice i nekoliko razarača bio je 2013 kada se sve nalazio na ivici Trećeg svetskog rata.
Ono što štab ruske mornarice zamislio zajedno sa planerima u generalštsbu je ponovno oživljavanje Mediteranske esakdre. Nedavno namensko formiranje plovnih sastava SAD i EU u zoni istočnog Mediterana i Crvenog mora ponovo se povela priča da Rusija u Sredozemlju mora da ima jake pomorske efektive. Zato je iz zone Dalekog istoka-Pacifika poslata raketna fregata zastavni brod Pacifičke flote i pratnja u vidu razarača.
Okosnicu će činiti 10 površinskih brodova i podmornica kako klasičnih dizel-elektirčnih tako i napadno nukelarnih koji raspolažu sa protivbrodskim raketama dugog dometa, tako i krstarećim raketama koje mogu da nose nuklearne bojeve glave. Cilj je pariranje američkoj 6. floti koja operativno pokriva celo Sredozemlje u slučaju ponovnog raspoređivanja pomorskih kapaciteta SAD i stalnih pomorskih snaga NATO pakta STANFORMED.
U Vojnopomorskoj strategiji Ratne mornarice Ruske Federacije, razrađena je koncepcija i doktrina u zaštiti nacionalnih interesa Ruske Federacije na svetskim morima. Ti interesi su određeni njenim geopolitičkim položajem zemlje i sastavni deo su ekonomskih, vojnih i političkih interesa. Zadaci Ruske ratne mornarice kako na svetskim morima pa tako i na Mediteranu u skladu sa tim su: odvraćanje od primene sile ili pretnje silom u odnosu na njene saveznike sa morskih i okeanskih pravaca kao i učešće u strateškom nuklearnom odvraćanju, otkrivanje, upozoravanje i sprečavanje vojnih pretnji i odbijanje agresije na Rusku federaciju.
Raketna krstarica „Varjag“
Priča o raketnim krstaricama, započela je smenom nekadašnjeg generalnog sekretara Komunističke partije SSSR-a Nikite Sergejeviča Hruščova . Dolaskom na vlast Leonida Brežnjeva započinje treća faza razvoja tadašnje Sovjetske flote. Tad je uočeno da je vreme da se stare sovjetske krastarice naoružane isključivo artiljerijskim naoružanjem zamene novim, koje će primat dati raketnom. U periodu 1963. na 1964. saopšten je plan gradnje broda naoružanog sa 16 protivbrodskih projektila velikog dometa koje bi brod bio sposoban da ispali odjednom. Tako je rođena krstarica klase Slava.
Krajem 1976. godine u brodogradilištu Nikolajev u Ukrajini položena je kobilica nove klase sovjetskih krstarica, koja je ponela naziv Slava, kao i istoimena klasa (brod je preimenovan u Moskva posle raspada SSSR-a). Radi se o istoimenom projektu 1164 Atlant, a plan je predviđao gradnju ukupno 13 brodova iste klase za Severnu i Tihookeansku flotu.
Međutim, zbog sve lošije ekonomske situacije završena su samo tri broda Slava, koja je avgusta 1995 preimenovana u Moskvu, Maršal Ustinov koja se trebala zvati Admiral flote Lobov, koji se nalazi u sastavu Severne flote, Červona Ukrajina (Crvena Ukrajina), koja je posle raspada preimenovana u Varjag, a u sastav Tihookeanske flote je ušao 1989 i četvrti nezavršeni koji je predat Ukrajini, a koji je imao seriju naziva. Gradnja petog i šestog broda pod nazivom Rosija i Admiral flote Sovjetskog Sjuza Gorškov je obustavljena 1990. godine.
Dimenzije
Standardni deplasman ovog broda je 9.800 tona, a najveća 11.280 tona. Dužina ovih raketnih krstarica je 187 m, širina 20, 8 i gaz 7,9 m.
Pogon broda
Glavni pogon ovih brodova je COGOG koji se sastoji od šest gasnih turbina, četiri glavne koje se koriste u borbenom radu i dve za krstarenje. Ukupna snaga svih turbina je 115.000 KS što ovim krstaricama daje maksimalnu brzinu 32 čvora i brzinu krstarenja od 18 čv sa radijusom kretanja od čak 11.000 km. Brod ima posadu od 500 ljudi od čega 60 odtpada na oficirski kadar.
Brod se sastoji od dva dela prednjeg gde su smešteni sistemi za borbu protivpovršinskih ciljeva (silosi, rakete i artiljerijsko naoružanje), a na zadnjem protivvazdušni raketni sistemi i helikopterska platforma. Dužina broda je određena dimenzijama lansera raketnih sistema.
Naoružanje broda
Glavno naoružanje broda je u prvom slučaju bio protivbrodski sistem 4K80 Balzat (SS-N-12 Sandbox) koje je označeno kao glavno ofanzivno oružje smešteno u 16 lansera po osam dvocevnih sa svake strane broda. Kasnije je naoružanje zamenjeno protivbrodskim raketama tipa P-1000 Vulkan 3M70, koja je modfikacija P-500. Raketa je dužine 11,7 m, prečnika 0,88 m, razmah krila 2.6 m, startna masa 9.300 kg. Domet rakete je 550-700, pa i 1.000 km što zavisi od više faktora kako spoljašnjih-vremnskih tako i tehničkih modifikacija rakete. Maksimalna brizna rakete je 2,5 maha, a visina leta 15-20 m. Težina bojeve glave je 500 kg. Ove rakete mogu da nose i nukelarnu bojevu glavu jačine 350kT.
Na pramcu ove krstarice nalazi se dvocevni top kalibra 130 mm AK-130M, koji se smatra najsnažnijim artiljerijskim sistemom u naoružanju ruske mornarice. Maksimalni domet topa je 23 km, a maksimalna brzina vatre za dve cevi je 86 granata u minuti. Top može da deluje protiv ciljeva na moru, kopnu, ali i u vazduhu. Top koristi više tipova municije . Topom upravlja Sistem za upravljanje vatrom MR-145 Lev koji je smešten iznad komandnog mosta. Za protivraketnu odbranu koristi se šestocevni top AK-630M postavljen na prednjem delu broda izmešu komandnog mosta i glavne topovske kule i po četiri na sredni broda, po dva sa svake strane. Njima upravlja radar MR-123 Vimpel.
Takođe ove krstarice su opremljene i protivpodmorničkim helikopterima Ka-27 za koje na krmi broda postoji hangar. Na pramcu se nalaze i dva bacača dubinskih bombi RBU-6000 sa po 12 raketa koje u sebi sadrže 31 kg eksploziva. Na krmi iza hangara su i dva petocevna torpedna aparata M-53 kalibra 533 mm
S-300
Ove krstarice inače imaju u sebi ugrađen i PVO sistem S-300 Rif sa vertikalnim lansiranjem. Radi se o mornaričkoj verziji popularnog kopnenog PVO sistema SA-10. Lansirni sistem je smešten na sredini broda i sastoji se od osam lansirnih kontejnera sa po osam raketa u svakom. Inače rakete,sa sceima smeštene su u lansirni bubanj i posle svakog lansiranja bubanj se okreće i donosi novu raketu u lansirnu cev. Iza dimnjaka broda nalazi se dizalica za popunu. U kontejnerima se nalaze rakete 5V55RM. Sistemom S-300 Rif upravlja SUV Top Dome koji radi u J frekvencijskom području. Na ovim krstaricama po jedan radar je smešten na zadnjem delu broda odmag do helikopterskog hangara.
Takođe ove krstarice poseduju i PVO sistem 4K33 Osa-M namenjen za borbu protiv ciljeva na malim udaljenostima. Sistem koristi radio vođene rakete 9M33M5. Na ovim krstaricama postoje dva takva sistema.Ove krstarice poseduju 3D radar Voshod (NATO oznaka Top Pair) za osmatranje ciljeva u vazduhu. Za kontrolu raketa služi radarski sistem Argon, a za projektile sistem S-300 Rif ili Fort 3R41 Volna (Top Done), a za sistem Osam M MPZ-301 (Pop Gorup). Tu su i aktivni sonar MG-335 palatina, koji uključuje i sonar promenjive dubine, ESM sistem Rum Tub, širokopojasni ometač Guruzf-A i B, satelitski komunikacioni sistem Cunami -BM.
Posada krstarica tipa Slava ima 485 članova, po nekim podacima 600, a u ulozi komandnog broda po 651 člana.
U sastavu ruske mornarice trenutno postoje dva broda sledećih serijskih brojeva Moskva 212 u sastavu crnomorske flote potopljena je aprila 2022, Maršal Ustinov 055 u sastavu Severne flote i Varjag 051 u sastavu pacifičke flote. Najstariji brod bio je raketna krstarica Moskva porinut 1982, a najmlađi Varjag koji je porinut 1983.